ΟΙ ΚΡΙΣΕΙΣ που ξέσπασαν, συνεχόμενες σχεδόν ανά δεκαετία μετά το τέλος του Β Δ Παγκοσμίου Πολέμου, στον χώρο της Μέσης Ανατολής δεν είχαν πάντοτε την ίδια αφορμή, είχαν όμως κοινή αφετηρία: το πετρέλαιο. Η εκμετάλλευσή του προκάλεσε τις πρώτες αναταραχές στα κράτη του αραβικού κόσμου, οργανωμένες στη βάση αντιαποικιακών συνθημάτων κατά των ξένων εταιρειών της Δύσης που ήταν εγκατεστημένες στα εδάφη τους. Οι αραβοϊσραηλινοί πόλεμοι το 1948, το 1957 και το 1973,ο γνωστός ως Πόλεμος τού Γιομ Κιπούρ από την ομώνυμη θρησκευτική εορτή του εβραϊκού ημερολογίου με την οποία συνέπεσε, και ο ενδιάμεσος Πόλεμος των Εξι Ημερών, το 1967, στάθηκαν άλλη μία αιτία αστάθειας στην περιοχή.Η σημερινή κρίση πάλι έχει ολότελα διαφορετική αιτία. Τη φορά αυτή δεν φταίνε ούτε οι ξένοι αποικιοκράτες ούτε το Ισραήλ για την εξέγερση του αραβικού κόσμου, αλλά οι ίδιοι οι «σωτήρες» και οι διάδοχοί τους. Εκείνο που δεν άλλαξε είναι το «μέγα όπλο στα χέρια των Αράβων» για τη διεθνή κοινότητα, που είναι το πετρέλαιο...
Μπορεί το Ισραήλ να βρισκόταν από την ίδρυσή του στο επίκεντρο του αραβικού εθνικισμού και να αποτελούσε ιδανικό άλλοθι στα χέρια των δικτατορίσκων που ξεφύτρωναν σαν μανιτάρια μετά το τέλος του Β Δ Παγκοσμίου Πολέμου στον χώρο της Μέσης Ανατολής, στην πραγματικότητα όμως οι έριδες ανάμεσα στην Αίγυπτο, στη Συρία, στη Λιβύη, στην Τυνησία και στην Ιορδανία- για να αναφέρουμε μερικές μόνο εδώ- είχαν πολύ βαθύτερα αίτια. Συνδέονταν, πλην άλλων, με τις σχέσεις τους όσον αφορά δύο ετερογενείς πόλους έλξης με αυτές: τη Σοβιετική Ενωση και το Ιράν.
Τα αδυσώπητα χαρακτηριστικά του Ψυχρού Πολέμου που διήρκεσε για μισό σχεδόν αιώνα μεγιστοποίησαν στο έπακρο τις υπόγειες διαδρομές δυσπιστίας και υπονόμευσης της κυριαρχίας του ενός επί του άλλου μετά την αποτυχία συνένωσής τους στη δεκαετία του 1950. Τελευταία απόπειρα ήταν εκείνη το 1971, όταν ανέτειλε στο στερέωμα του αραβικού κόσμου το άστρο του συνταγματάρχη Καντάφι.
Στενό μαρκάρισμα
Μέσα από μια σειρά διπλωματικών εγγράφων της εποχής παρακολουθούμε τις εξελίξεις της μεγάλης κρίσης που ξέσπασε το 1973, η οποία λίγο μόνον απείχε από την πρόκληση παγκόσμιας σύρραξης, και τις διαπιστώσεις ελλήνων διπλωματών.
Του πολέμου που ξέσπασε στις 6 Οκτωβρίου 1973, εν μέσω της θρησκευτικής εορτής του Ραμαζανίου για τους μουσουλμάνους, είχε προηγηθεί ένα θερμό καλοκαίρι με ποικίλες προσπάθειες από πλευράς Καντάφι εναγκαλισμού της Αιγύπτου με στόχο τη «συγχώνευση» των δύο κρατών που στο εξής θα ηγούντο του αραβικού κόσμου. Προ των δισταγμών του αιγυπτίου προέδρου Σαντάτ, κυρίως λόγω των δεδηλωμένων αντικομμουνιστικών θέσεων του Καντάφι που κατηγορούσε εξίσου τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ ως ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, ο Καντάφι τότε δεν δίστασε να θέσει εαυτόν εις ήσσονα μοίρα, παραχωρώντας το προβάδισμα στον αιγύπτιο ηγέτη, όπως ανέφερε σε πυκνή αλληλογραφία του με τον ΥΠΕΞ ο τότε έλληνας πρέσβης στο Κάιρο Αντώνης Ι. Κοραντής.
Οσο όμως ο Σαντάτ δίσταζε εκτιμώντας ότι «...ο φυσικός αυθορμητισμός (σ.σ.: εννοούσε τις λιβυκές διαθέσεις) δεν αρκεί διά να επέλθη η ένωσις, αλλά χρειάζεται μελέτη των πολιτικών, οικονομικών και κοι νωνικών πτυχών της και παράκαμψις των υφισταμένων εμποδίων και διαφορών» (ΑΠ Φ 3433/3002, 24 Ιουλίου 1973), σε λόγο βαρύνουσας σημασίας που εκφώνησε επ΄ ευκαιρία της νασερικής επαναστάσεως, τόσο οι πιέσεις στο εσωτερικό της χώρας εντείνονταν. Ως χαρακτηριστικότερες αναφέρονται εδώ η πορεία 40.000 λίβυων διαδηλωτών προς το Κάιρο, αλλά κυρίως η πύρινη αρθρογραφία του αρχισυντάκτη της εφημερίδας «Αλ Αχράμ» Μοχάμεντ Χασανέιν Χεϊκάλ, «ένθερμου θιασώτη πλήρους και αμέσου συγχωνεύσεως Αιγύπτου και Λιβύης» (Κοραντής όπ.π.).
Ο Χεϊκάλ σε ολόκληρη τη διάρκεια του θέρους που προηγήθηκε του πολέμου, κατά την οποία μεσολάβησαν μάλιστα επίσκεψη του Καντάφι στο Κάιρο και θερμή συνάντηση των δύο ανδρών, σε αντίθεση με την τυπική υποδοχή που επεφύλαξε στον λίβυο ηγέτη ο αιγύπτιος πρόεδρος, σφυροκοπούσε την κοινή γνώμη της Αιγύπτου, παρά τις αντιδράσεις «των διανοουμένων», οι οποίοι αποτελούσαν κατά τον έλληνα πρέσβη Α. Κοραντή «αναπόσπαστον τμήμα της καθεστηκυίας τάξεως η οποία μετά τον Νάσσερ ήρχισε να καταπολεμή πάσαν προσπάθειαν αλλαγής και να επιδιώκη την ακινητοποίησιν των διαφόρων τάσεων» ότι «η πλήρης ένωσις των δύο χωρών πρέπει να πραγματοποιηθή εντός της ταχθείσης προθεσμίας, ήτοι την 1ην Σεπτεμβρίου» (ΑΠ Φ 3004/2775, 11 Ιουλίου 1973).
«Βαλκανιοποίηση»
Μάλιστα ο ίδιος σε άρθρο του στις 13 Ιουλίου, τελευταίο της σειράς αρθρογραφίας του «επί της σειράς των επί της Μεσανατολικής κρίσεως τα οποία ήρχισεν προ δέκα εβδομάδων» (ΑΠ Φ 3004/2852, 13 Ιουλίου 1973) επεσήμαινε πως «... αι μελλοντικαί ανάγκαι της συγκρούσεως εις την Μ. Ανατολήν καθιστούν αναγκαίαν και αναπόφευκτον οιανδήποτε μορφήν ενώσεως των Αράβων,άλλως το Αραβικόν Εθνος θα απολέση την θέσιν του εις τον πολιτικόν χάρτην του κόσμου, αν όχι και εις τον γεωγραφικόν» , ενώ επανελάμβανε ότι «... ο πλούτος των Αράβων εις πετρέλαια και χρήμα δύναται να αποτελέση αποτελεσματικόν παράγοντα εις την πραγματοποίησιν των πόθων των». Τελείωνε δε προφητικά ως εξής: «...Η Μέση Ανατολή ζη ώραν με την ώραν. Παρασύρεται. Ακολουθεί οδόν μη χαραχθείσαν ορθώς εκ των προτέρων και δεν γνωρίζει πού βαίνει. Αποτέλεσμα όλων αυτών και ιδιαιτέρως της συσσωρεύσεως και αποθηκεύσεως πολλών όπλων εις τας αραβικάς χώρας θα είναι οι τοπικοί πόλεμοι, αν όχι οι εμφύλιοι, η βαλκανιοποίηση του μεσανατολικού χώρου, η επικράτησις της αναρχίας,η αιματοχυσία και τελικώς,η απώλεια της παρεχομένης εις το Αραβικόν Εθνος ευκαιρίας όπως επιζήση».
Αιφνιδιασμός της Δύσης
Στο δυτικό στρατόπεδο, όπως ακριβώς και με τη σημερινή κρίση, ασχέτως των διαφορετικών αιτίων εξαιτίας των οποίων η τελευταία εξεδηλώθη, επικράτησε αιφνιδιασμός. Οι εμπεριστατωμένες πολυσέλιδες εκθέσεις ενός εκ των κορυφαίων ελλήνων διπλωματών μετέχοντος στην ελληνική αντιπροσωπεία στην ετήσια Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, πρέσβη ε.τ. Στέφανου Σταθάτου, είναι αποκαλυπτικές για το χάος που προέκυψε στη συνεννόηση τόσο εντός της νατοϊκής συμμαχίας, με τη Γαλλία και τη Βρετανία σε «ρόλο σχεδόν ανύπαρκτο» (ΑΠ Φ 3004/1682/ΑΣ 907, 19 Οκτωβρίου 1973) όσο και εντός του ΟΗΕ.
Μείζονος σημασίας ήταν και η πληροφορία που ο Σταθάτος μετέδιδε ότι «ολίγον προ της 6ης Οκτωβρίου οι εν Αιγύπτω και Συρία Σοβιετικοί εμπειρογνώμονες διετάχθησαν ν΄ αποχωρήσουν προς αποφυγήν αμέσου εμπλοκής σοβιετικών πολιτών εις τας επικειμένας εχθροπραξίας», γεγονός που προέδιδε «σοβιετοαραβική συνενοχή» στις τότε εξελίξεις.
ΣΟΒΙΕΤΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ, ΑΡΑΒΙΚΗ ΨΥΧΗ
Στις 6 Οκτωβρίου 1973 ξεσπά ο νέος αραβοϊσραηλινός πόλεμος με αμιγώς θρησκευτικό χαρακτήρα, όπως υπογράμμιζε από τη Δαμασκό ο εκεί έλληνας πρέσβης Ι. Ε.Τσαούσης στις 3 Νοεμβρίου 1973, όταν ο πόλεμος πλέον τελείωνε: «Πόλεμος του Κιππούρ διά τους μεν, του Ραμαζανίου διά τους δε. Και είναι πράγματι θρησκευτικός ο πόλεμος αυτός διά πολλούς λόγους: τας προαιωνίους ρίζας του, τον μεσσιανικόν του χαρακτήρα, την φανατικήν μανίαν του. Το μέλλον θα δείξη κατά πόσον ο πόλεμος αυτός της Συγγνώμης και της Νηστείας θα είναι ο τελευταίος...» (ΑΠ Φ 3876/ΑΣ 1779).
Στο ίδιο έγγραφο ο έλληνας πρέσβης απέδιδε την αραβική κατίσχυση σ΄ εκείνη τη σύγκρουση στον αιφνιδιασμό, την «αισθητώς βελτιωμένην στρατιωτικήν εκπαίδευσιν των Αράβων και τας σημαντικάς προόδους εν τω εξοπλισμώ των χάρις εις την σοβιετικήν βοήθειαν».
Στον εξοπλισμό εκείνο συγκαταλέγονταν οι πύραυλοι SΑΜ, «την μεγάλην έκπληξιν» όπως τη χαρακτήριζε, «χάρις εις τον οποίον η ισραηλινή αεροπορία όφειλε το 80% των απωλειών της». Ο ίδιος όμως αξιολογούσε ως «κεφαλαιώδες στοιχείον του πολέμου του Ραμαζανίου, παραλλήλως προς τους πυραύλους SΑΜ, την πειθαρχίαν και το ηθικόν των αραβικών στρατευμάτων. Την νίκην» έγραφε «κατήγαγεν η αραβική ψυχή διά της απαλλαγής της εκ του φόβου και των συμπλεγμάτων της. Δεν είναι είδωλα ως ο Νάσσερ και ο Καντάφι άτινα επέτυχον το θαύμα αυτό, αλλ΄ άνδρες μετρίου σχήματος οίον οι Σαντάτ και Ασσαντ» (όπ.π.).
Η κυρία Φωτεινή Τομαή είναι ιστορικός, πρεσβευτής σύμβουλος Α' στο υπουργείο Εξωτερικών.
http://www.tovima.gr/world/article/?aid=400691&h1=true
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου